Kitabın 234. ve 235. sayfalarından tanıtım amaçlı alıntı yapılmıştır.
Bu özelliklerin pek çoğu zihin demekten hoşlandığımız şeyle ilgilidir. Kimi zaman yalnızca insanların zihne ya da bilince sahip olduğu öne sürülür, ancak bu tamamıyla yanlıştır. Diğer primatlar kesinlikle düşünme yetisine sahiptir. Hatta diğer memeliler, deniz memelileri ve kuşlar da düşünebilir. Ancak, atalarımızda hâlihazırda var olan zihinsel yapılardan kaynaklanmış olsa da, benzersiz bir düşünme tarzına sahip olacak biçimde evrimleştiğimiz muhtemelen doğrudur. Dahası, zihinlerimiz Kartezyen ikiliğin aldanışından ibaret değildir. Modern nörobilim, zihin ve bilinç olarak düşündüğümüz şeylerin beynin fiziksel işleyişine bağlı olduğunu defalarca gözler önüne sermiştir. Ortada pek çok spekülasyon dolaşsa da, bilincin kendisinin nasıl meydana geldiğini henüz tümüyle anlamış değiliz; bu yüzden zihnin ve beynin özdeşliğini bir geçici varsayım olarak düşünmek gerekmektedir. Bilimsel bir bakış açısından, zihnin ya da ruhun tek gerçek muhatabı beyindir.
Öyleyse zihnimiz -ya da beynimiz- diğer türlerinkinden nasıl farklılık gösterir?
Yanıt, Özyineleme mi?
Bu kitap boyunca özyinelemenin anahtar niteliğinde olabileceğini öne sürdüm. Özyinelemenin, daha önce insana özgü olduğu öne sürülen -dil, olaysal bellek, zihinsel zaman yolculuğu ve zihin kuramı gibi- çeşitli nitelikleri yansıttığı söylenebilir. Aynı zamanda, söz konusu niteliklerin her biri insan dışı türlerde teşhis edilebilen öncüllere sahip olduğu için, bir anlamda sürekliliğe de olanak tanır. Dil hiç kuşkusuz hayvan iletişiminden doğmuştur (Chomsky), yine de 4. bölümde de öne sürdüğüm gibi, sesli iletişimden ziyade el kol hareketlerinden kaynaklanmış olması daha muhtemeldir. Olaysal bellek ve zihinsel zaman yolculuğu, diğer türlerde de var olan bellek kapasitesinin geliştirilmiş hali olarak düşünülebilir. Kuyruksuz maymunlar zihin kuramı konusunda çok zayıf da olsa bir ışık verebilmişlerdir.
Bazı araştırmacılar insan zihnini ayırıcı kılan niteliğin tek başına dil değil, sembollerle düşünme yetisi olduğunu öne sürmüşlerdir. Bu iddia Terrence Deacon'm 1997 tarihli The Symbolic Species [Sembolik Tür] kitabında ve 8. bölümde sözünü ettiğim Derek C. Penn, Keith J. Holyoak ve Daniel J. Povinelli tarafından kaleme alınan güncel bir makalede de tekrarlanmıştır. Özellikle konuşma söz konusu olduğunda, soyut sembollerin kullanımı elbette insan dilini karakterize eder. Yine de 4. bölümde de öne sürdüğüm gibi, dilde soyut sembollerin kullanımı insan zihninin ayırıcı bir bileşeni olmaktan daha çok bir elverişlilik meselesidir. Şempanzeler ve bonobolar da soyut sembolleri kullanarak düşünebilir. Sembol kullanımından elbette matematik ve mühendislik alanlarında yararlanılmış ve bu durum bilimsel gelişimi ve karmaşık üretimi mümkün kılmıştır. Ancak bunlar Batı medeniyetinin başarılarıdır ve yerli halklara çoğunlukla yabancı gelmektedir. Dil en azından köken itibarı ile sembolik manipülasyondan çok bir cisimleştirme meselesidir. Dil el-kol hareketlerinden evrildiyse ve bu form sürdürülebilir haldeyse, insan zihninin anahtarı olarak bakmamız gereken süreçlere soyut semboller dâhil değildir. Özyinelemeyi bir ihtimal olarak öne sürmemin nedeni budur.
Ancak özyineleme gerçekten de önceden var olan işleyişleri sınırlı tekrarlardan (hikâyelerde, şiirde, sanatta, müzikte, dansta ve hatta makine ve gökdelenlerin ezici hâkimiyetinde gördüğümüz) yüksek yaratıcılığa dönüştüren bir sihirli değnek midir? İster aldatma davranışlarıyla isterse de iletişim-sel işaretlerle ifade ediliyor olsun, büyük insansı maymunların sınırlı da olsa başkalarının zihinlerini okuma yeteneğine sahip olabilecekleri ya da çalı kargalarının gelecek olaylara hazırlanma yeteneğine sahip olabilecekleri yönündeki kanıtları 8. ve 9. bölümlerde incelemiştik.
Öyleyse zihnimiz -ya da beynimiz- diğer türlerinkinden nasıl farklılık gösterir?
Yanıt, Özyineleme mi?
Bu kitap boyunca özyinelemenin anahtar niteliğinde olabileceğini öne sürdüm. Özyinelemenin, daha önce insana özgü olduğu öne sürülen -dil, olaysal bellek, zihinsel zaman yolculuğu ve zihin kuramı gibi- çeşitli nitelikleri yansıttığı söylenebilir. Aynı zamanda, söz konusu niteliklerin her biri insan dışı türlerde teşhis edilebilen öncüllere sahip olduğu için, bir anlamda sürekliliğe de olanak tanır. Dil hiç kuşkusuz hayvan iletişiminden doğmuştur (Chomsky), yine de 4. bölümde de öne sürdüğüm gibi, sesli iletişimden ziyade el kol hareketlerinden kaynaklanmış olması daha muhtemeldir. Olaysal bellek ve zihinsel zaman yolculuğu, diğer türlerde de var olan bellek kapasitesinin geliştirilmiş hali olarak düşünülebilir. Kuyruksuz maymunlar zihin kuramı konusunda çok zayıf da olsa bir ışık verebilmişlerdir.
Bazı araştırmacılar insan zihnini ayırıcı kılan niteliğin tek başına dil değil, sembollerle düşünme yetisi olduğunu öne sürmüşlerdir. Bu iddia Terrence Deacon'm 1997 tarihli The Symbolic Species [Sembolik Tür] kitabında ve 8. bölümde sözünü ettiğim Derek C. Penn, Keith J. Holyoak ve Daniel J. Povinelli tarafından kaleme alınan güncel bir makalede de tekrarlanmıştır. Özellikle konuşma söz konusu olduğunda, soyut sembollerin kullanımı elbette insan dilini karakterize eder. Yine de 4. bölümde de öne sürdüğüm gibi, dilde soyut sembollerin kullanımı insan zihninin ayırıcı bir bileşeni olmaktan daha çok bir elverişlilik meselesidir. Şempanzeler ve bonobolar da soyut sembolleri kullanarak düşünebilir. Sembol kullanımından elbette matematik ve mühendislik alanlarında yararlanılmış ve bu durum bilimsel gelişimi ve karmaşık üretimi mümkün kılmıştır. Ancak bunlar Batı medeniyetinin başarılarıdır ve yerli halklara çoğunlukla yabancı gelmektedir. Dil en azından köken itibarı ile sembolik manipülasyondan çok bir cisimleştirme meselesidir. Dil el-kol hareketlerinden evrildiyse ve bu form sürdürülebilir haldeyse, insan zihninin anahtarı olarak bakmamız gereken süreçlere soyut semboller dâhil değildir. Özyinelemeyi bir ihtimal olarak öne sürmemin nedeni budur.
Ancak özyineleme gerçekten de önceden var olan işleyişleri sınırlı tekrarlardan (hikâyelerde, şiirde, sanatta, müzikte, dansta ve hatta makine ve gökdelenlerin ezici hâkimiyetinde gördüğümüz) yüksek yaratıcılığa dönüştüren bir sihirli değnek midir? İster aldatma davranışlarıyla isterse de iletişim-sel işaretlerle ifade ediliyor olsun, büyük insansı maymunların sınırlı da olsa başkalarının zihinlerini okuma yeteneğine sahip olabilecekleri ya da çalı kargalarının gelecek olaylara hazırlanma yeteneğine sahip olabilecekleri yönündeki kanıtları 8. ve 9. bölümlerde incelemiştik.
kitap
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder